Risk Değerlendirmesi Nedir, Nasıl Yapılır? Adım Adım Rehber (2026)

Risk değerlendirmesi, iş sağlığı ve güvenliği sisteminin temelidir. Eğitimden acil durum planına, kişisel koruyucu donanım seçiminden sağlık gözetimine kadar işyerinde alınan tedbirlerin hemen hepsi risk değerlendirmesinin sonuçlarına dayanır. 6331 sayılı Kanun’un 10. maddesi, çalışan sayısı ve tehlike sınıfı ne olursa olsun her işverene risk değerlendirmesi yapma veya yaptırma yükümlülüğü getirir.

Bu rehberde risk değerlendirmesinin ne olduğunu, kimlerin yapacağını, adım adım nasıl hazırlandığını, ne zaman yenilenmesi gerektiğini ve yapılmamasının 2026 yılındaki cezai sonuçlarını özetliyoruz.

Risk değerlendirmesi nedir?

Risk değerlendirmesi; işyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek tehlikeleri belirlemek, bu tehlikelerin riske dönüşmesine yol açan etkenleri analiz edip derecelendirmek ve kontrol tedbirlerini kararlaştırmak için yapılan sistematik çalışmadır. Kısaca, “işyerinde ne ters gidebilir, ne kadar ciddi olur ve bunu önlemek için ne yapmalıyız?” sorularının yazılı cevabıdır.

Burada iki kavramı ayırmak önemlidir: Tehlike, zarar verme potansiyeli taşıyan durumdur (örneğin korkuluksuz bir platform). Risk ise bu tehlikeden kaynaklanacak zararın gerçekleşme olasılığı ile şiddetinin birleşimidir (örneğin platformda günde kaç kişinin, ne kadar süre çalıştığı ve düşmenin sonuçları).

Risk değerlendirmesini kim yapar?

İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği’ne göre risk değerlendirmesi, işverenin oluşturduğu bir ekip tarafından yapılır. Ekipte şunlar yer alır:

• İşveren veya işveren vekili,
• İşyerinde sağlık ve güvenlik hizmetini yürüten iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi,
• Çalışan temsilcileri,
• Destek elemanları,
• İşyerindeki tüm birimleri temsil edecek şekilde belirlenen ve riskler hakkında bilgi sahibi çalışanlar.

İşveren gerektiğinde işyeri dışından da hizmet alabilir. OSGB ile çalışan işletmelerde süreç genellikle OSGB’nin görevlendirdiği iş güvenliği uzmanı tarafından koordine edilir; ancak sorumluluk her zaman işverendedir.

Adım adım risk değerlendirmesi

1. Hazırlık ve bilgi toplama

İşyerinin yerleşim planı, iş akışları, kullanılan makine ve kimyasallar, çalışan profili (genç, gebe, engelli çalışanlar gibi özel politika gerektiren gruplar dâhil), geçmiş iş kazaları, ramak kala olaylar, ortam ölçüm sonuçları ve sağlık gözetimi bulguları derlenir.

2. Tehlikelerin tanımlanması

Saha gözlemi, çalışanlarla görüşme ve kontrol listeleriyle; fiziksel (gürültü, titreşim, aydınlatma), kimyasal, biyolojik, ergonomik, psikososyal, elektrik, yangın-patlama, yüksekte çalışma ve iş ekipmanı kaynaklı tehlikeler bölüm bölüm listelenir.

3. Risklerin analizi ve derecelendirilmesi

Her tehlike için olasılık ve şiddet değerlendirilir. Mevzuat belirli bir yöntemi zorunlu tutmaz; işyerinin niteliğine uygun yöntem seçilir. Yaygın yöntemler şunlardır:

Yöntem	Nasıl çalışır?	Uygun olduğu işyerleri
L tipi (5×5) matris	Olasılık × şiddet puanı	Ofis, mağaza, küçük ve orta ölçekli işyerleri
Fine-Kinney	Olasılık × frekans × şiddet	Üretim, inşaat, depo ve lojistik
FMEA	Hata türleri ve etkileri analizi	Makine ve proses yoğun işletmeler
HAZOP	Sapma analizi	Kimya, enerji ve sürekli proses tesisleri

4. Kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması

Tedbirler belirlenirken öncelik sırası gözetilir: tehlikeyi tamamen ortadan kaldırmak, tehlikeli olanı daha az tehlikeli olanla değiştirmek, mühendislik önlemleri (makine koruyucuları, havalandırma, korkuluk), idari önlemler (talimat, eğitim, iş rotasyonu, izin sistemleri) ve en son çare olarak kişisel koruyucu donanım. Her tedbir için sorumlu kişi ve termin tarihi belirlenmelidir.

5. Dokümantasyon

Risk değerlendirmesi yazılı hâle getirilir; işyeri bilgileri, ekip üyeleri, değerlendirme tarihi ve geçerlilik süresi, tespit edilen tehlike ve riskler ile alınacak tedbirler dokümanda yer alır. Doküman, ekip üyelerinin imzasıyla kayıt altına alınır.

6. İzleme ve gözden geçirme

Tedbirlerin uygulanıp uygulanmadığı ve etkili olup olmadığı düzenli olarak kontrol edilir. Risk değerlendirmesi, raf üstünde duran bir dosya değil; işyeri değiştikçe güncellenen canlı bir dokümandır.

Risk değerlendirmesi ne zaman yenilenir?

Tehlike sınıfı	En geç yenileme süresi
Çok tehlikeli	2 yılda bir
Tehlikeli	4 yılda bir
Az tehlikeli	6 yılda bir

Bu süreler beklenmeden, aşağıdaki durumlarda risk değerlendirmesi tamamen veya kısmen yenilenir:

• İşyerinin taşınması veya binalarda değişiklik yapılması,
• Kullanılan teknoloji, madde veya ekipmanlarda değişiklik olması,
• Üretim yönteminin değişmesi,
• İş kazası, meslek hastalığı veya ramak kala olay meydana gelmesi,
• Çalışma ortamına ait sınır değerlerle ilgili mevzuat değişikliği,
• Ortam ölçümü veya sağlık gözetimi sonuçlarının gerektirmesi,
• İşyeri dışından kaynaklanan yeni bir tehlikenin ortaya çıkması.

Risk değerlendirmesi yapmamanın cezası (2026)

Risk değerlendirmesi yapmamak veya yaptırmamak, 2026 yılında az tehlikeli ve 10’dan az çalışanı olan bir işyeri için 66.725 TL idari para cezası gerektirir. Aykırılık devam ederse her ay için 100.119 TL uygulanır. Bu tutarlar tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre artar; çok tehlikeli sınıfta 50 ve üzeri çalışanı olan bir işyerinde ilk ceza 200.175 TL, devam eden her ay için 300.357 TL’ye ulaşır. İşyerinize özel tutarı İSG ceza hesaplayıcımızla görebilirsiniz.

Para cezasından daha önemlisi, risk değerlendirmesi yapılmamış bir işyerinde meydana gelen iş kazasında işverenin hukuki ve cezai sorumluluğunun ağırlaşmasıdır. SGK’nın rücu davaları ve tazminat süreçlerinde risk değerlendirmesinin varlığı ve güncelliği belirleyici rol oynar.

Sık yapılan hatalar

• Başka bir işyerinden kopyalanmış, işe özgü olmayan şablon dokümanlar kullanmak,
• Çalışanları ve çalışan temsilcisini sürece dâhil etmemek,
• Tedbirlere sorumlu ve tarih atamamak,
• İş kazası veya yeni makine alımı sonrası güncelleme yapmamak,
• Alt işverenlerin ve aynı alanı paylaşan diğer işverenlerin risklerini hesaba katmamak.

Sık sorulan sorular

Kaynak: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu md. 10; İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği (RG 29.12.2012/28512); ÇSGB İSGGM 2026 idari para cezaları tablosu.